Sinov, sozlash va balanslash (TAB) nega zarur?

Mexanik tizim montaji tugaganda u ishlayotgandek koʻrinishi mumkin. Ventilyatorlar aylanadi, nasoslar haydaydi, xonalar maʼlum darajada isiydi yoki soviydi. Biroq bu tizim loyihada moʻljallanganidek ishlayapti degani emas. Sinov, sozlash va balanslash (TAB) — tizimlarning haqiqiy ishlashini oʻlchaydigan va ularni loyiha qiymatlariga keltiradigan tizimli jarayon.

TAB nima?

TAB — havo va suv taqsimlash tizimlarini oʻlchash, loyiha qiymatlariga muvofiq sozlash va boshqaruv tizimi toʻgʻri ishlayotganini tasdiqlash ishi. Bu ish kalibrlangan oʻlchov asboblari bilan va belgilangan tartib boʻyicha bajariladi. Natijalar har bir oʻlchov nuqtasi uchun loyiha va oʻlchangan qiymatlar keltirilgan hisobot bilan hujjatlashtiriladi.

TAB montaj bandi emas, balki mustaqil tasdiqlash bosqichidir. Shu sababli obyektda oʻlchov olib boradigan jamoaning mavzuni yaxshi bilishi va malakali boʻlishi muhim. Turkiyada ISKAV beradigan TAB sertifikati bu sohada maʼlum malaka hujjati hisoblanadi; xalqaro loyihalarda esa NEBB yoki AABC kabi tashkilotlarning tartib-qoidalari ham hisobga olinishi mumkin.

Balanslanmagan tizimda nimalar yuz beradi?

Havo va suv eng oson yoʻldan oqadi. Balanslash bajarilmagan tizimda manbaga yaqin xonalar ortiqcha, uzoqdagilari esa yetarli boʻlmagan sarf oladi. Obyektda tez-tez uchraydigan oqibatlar quyidagilar:

• Baʼzi xonalar haddan tashqari soviydi, baʼzilari esa kerakli haroratga yetmaydi.
• Foydalanuvchilar shikoyati sababli termostat sozlamalari doimiy oʻzgartiriladi.
• Nasos va ventilyatorlar keragidan yuqori aylanish tezligida ishlatiladi, energiya sarfi oshadi.
• Klapan va havo taqsimlagichlarda shovqin paydo boʻladi.
• Toza xona, kasalxona yoki laboratoriya kabi xonalarda bosim munosabatlari buziladi.

Bu muammolarning aksariyati uskunani almashtirish bilan emas, toʻgʻri sozlash va balanslash bilan hal qilinadi.

TAB jarayonida nimalar bajariladi?

Jarayon loyiha hujjatlarini oʻrganishdan boshlanadi. Oʻlchov nuqtalari, balanslash klapanlari va damperlarga kirish imkoniyati tekshiriladi. Soʻngra obyektda tizimli oʻlchov va sozlash ishlari olib boriladi. Odatiy TAB ishi quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:

• Havo tomoni: Havoga ishlov berish qurilmalari va ventilyatorlarning umumiy sarfi, statik bosimlari, havo taqsimlagich va diffuzorlar sarfi oʻlchanadi; damperlar sozlanadi.
• Suv tomoni: Nasoslar sarfi va bosimi, tarmoqlar va oxirgi qurilmalar sarfi oʻlchanadi; balanslash klapanlari sozlanadi.
• Uskunalarni tekshirish: Dvigatel toklari, aylanish tezligi va aylanish yoʻnalishlari tekshiriladi.
• Muhit oʻlchovlari: Zarur xonalarda harorat, namlik va bosimlar farqi qiymatlari qayd etiladi.

Balanslash odatda proporsional usulda bajariladi. Maqsad — tizimni ortiqcha drossellashsiz, eng kichik umumiy qarshilik bilan loyiha sarflariga yetkazish. Shu tufayli nasos va ventilyator energiyasi ham behuda sarflanmaydi. Balanslash yakunlangach, klapan va damperlarning holati belgilab qoʻyiladi; shunda keyinchalik tasodifan oʻzgartirilgan sozlama osongina aniqlanadi. Oʻlchangan va loyiha qiymatlari oʻrtasidagi ruxsat etilgan ogʻish chegaralari ish boshida loyiha jamoasi bilan birga belgilanadi. Ogʻishni bartaraf etib boʻlmagan nuqtalar esa sababi bilan birga hisobotda alohida koʻrsatiladi.

Avtomatlashtirish bilan bogʻliqligi

Zamonaviy obyektlarda sarflar, haroratlar va bosimlar asosan avtomatlashtirish tizimi tomonidan boshqariladi. Oʻzgaruvchan sarfli tizimlarda balanslashsiz sozlangan boshqaruv konturlari barqaror ishlamaydi. Shu sababli TAB avtomatlashtirishni ishga tushirish bilan birga rejalashtiriladi.

• Datchiklar koʻrsatkichlari kalibrlangan asboblar bilan olingan oʻlchovlar bilan taqqoslanadi.
• Klapan va damper yuritmalarining toʻliq ochiq va toʻliq yopiq holatlari tasdiqlanadi.
• Bosimlar farqi va sarf boʻyicha sozlama qiymatlari balanslash natijalariga koʻra belgilanadi.
• Signalizatsiya va xavfsizlik funksiyalari obyektda sinab koʻriladi.

Bu ish bajarilmasa, avtomatlashtirish tizimi notoʻgʻri maʼlumotlar asosida qaror qabul qiladi. Ekranda hammasi meʼyorda koʻringani holda obyektda qulaylik va energiya bilan bogʻliq muammolar davom etishi mumkin. Shu sababli avtomatlashtirishni ishga tushirish qaydlarini ham TAB hisoboti bilan birga topshirishni tavsiya qilamiz.

TAB qachon rejalashtirilishi kerak?

TADni montaj oxirida esga tushadigan ish deb qarash kerak emas. Oʻlchov va sozlash ishlarini bajarish uchun tizimlarda zarur elementlar boshidanoq nazarda tutilishi lozim. Loyihalash va montaj bosqichida quyidagilarga eʼtibor beramiz:

• Tarmoqlarda oʻlchov nuqtali balanslash klapanlari va sozlash damperlarining mavjudligi
• Havo kanallari va quvurlarda oʻlchov uchun yetarli toʻgʻri uchastkalar va oʻlchov teshiklari qoldirilishi
• Osma shift ichidagi klapan va damperlar uchun texnik lyuklar rejalashtirilishi
• Havo kanallarining germetiklik va quvurlarning bosim sinovlari TADdan oldin yakunlanishi

Tizimni tozalash, filtrlarni oʻrnatish va avtomatlashtirish nuqtalarini ulash ham TADdan oldin yakunlanishi kerak. Aks holda oʻlchovlarni takrorlashga toʻgʻri keladi va muddatlar choʻziladi.

TAB hisoboti obyekt uchun nega qimmatli?

TAB hisoboti — tizimning topshirish paytidagi holatining oʻlchangan surati. U obyekt egasi va texnik direktor uchun bir necha jihatdan muhim. Qabul qilishda xolis baholash imkonini beradi. Keyingi taʼmirlash va quvvat oʻzgarishlarida maʼlumotnoma boʻlib xizmat qiladi. Ekspluatatsiya davomida yuzaga kelgan muammo manbasini topishni osonlashtiradi. Kasalxona va toza xonalar kabi muhim obyektlarda esa validatsiya jarayonining muhim qismidir.

Qisqasi, TAB — investitsiya moʻljallanganidek ishlayotganini koʻrsatadigan yakuniy bosqich. Bu bosqich oʻtkazib yuborilsa, muammolar odatda ekspluatatsiya davrida va yuqoriroq xarajat bilan yuzaga chiqadi. Ekura sifatida ISKAV TAB sertifikatiga ega muhandisimiz rahbarligida biz qurgan tizimlarda ham, mavjud obyektlarda ham bu ishni bajara olamiz.