Operatsiya xonalarini konditsionerlashda bosim kaskadi

Operatsiya xonalarini konditsionerlashning asosiy maqsadi — operatsiya maydonini imkon qadar toza saqlash hamda zarrachalar va mikroorganizmlar tarqalishini nazorat ostida tutish. Buning uchun filtrlash va havo taqsimotidan tashqari yana bir muhim omil — xonalar orasidagi bosim kaskadi. Bosim kaskadi havoning toza hududdan kamroq toza hududga qarab oqishini taʼminlaydi.

Bosim kaskadi nega kerak?

Havo yuqori bosimli xonadan past bosimli xonaga qarab oqadi. Operatsiya zali atrofidagi xonalarga nisbatan musbat bosimda saqlanganda, havo eshik tirqishlari va zich boʻlmagan joylardan tashqariga oqadi. Shu tariqa yoʻlak yoki qoʻshni xonalardan ifloslangan havoning zalga kirishi cheklanadi.

Operatsiya blokida xonalar tozalik darajasiga koʻra tartiblanadi. Odatiy kaskadda operatsiya zali eng yuqori bosimda, tayyorgarlik va qoʻl yuvish kabi yordamchi xonalar oraliq darajada, yoʻlak esa pastroq darajada saqlanadi. Operatsiya zali va qoʻshni xona oʻrtasidagi musbat bosimlar farqi odatda +15 Pa atrofida boʻladi. Aniq qiymatlar esa loyiha va amaldagi standartlarga koʻra belgilanadi. Bu borada DIN 1946-4 kabi standartlar va milliy sogʻliqni saqlash meʼyorlari hisobga olinadi.

• Bosimlar farqi juda past boʻlsa, havo yoʻnalishi eshik harakatlari va shamol taʼsirida osongina buzilishi mumkin.
• Bosimlar farqi juda yuqori boʻlsa, eshiklar qiyin ochiladi, eshik tirqishlarida hushtaksimon ovoz paydo boʻlishi mumkin.
• Infeksion izolyatsiya xonalari kabi baʼzi xonalar esa manfiy bosimda saqlanadi; bu xonalarning blok ichidagi joylashuvi alohida koʻrib chiqiladi.

Kaskad faqat operatsiya zali bilan cheklanmaydi. Steril materiallar ombori kabi toza xonalar ham atrofiga nisbatan musbat bosimda saqlanadi, iflos materiallar va chiqindilar xonalari esa odatda qoʻshni xonalarga nisbatan manfiy bosimda saqlanadi. Shu tariqa iflos hududlardan chiqqan havoning toza yoʻlaklarga tarqalishining oldi olinadi. Butun blokning kasalxona umumiy hududlariga nisbatan bosim munosabati ham loyihada koʻrib chiqiladi. Shu sababli loyihalashni har bir xonaning maqsadli bosimi va havo oqimi yoʻnalishlarini koʻrsatuvchi bosim sxemasini tayyorlashdan boshlaymiz. Bu sxema mexanik, arxitektura va avtomatlashtirish jamoalari uchun umumiy maʼlumotnoma boʻladi.

Bosim qanday hosil qilinadi?

Xonadagi bosim unga beriladigan va undan soʻrib olinadigan havo sarflari oʻrtasidagi farq bilan hosil qilinadi. Musbat bosim talab qilinadigan xonaga soʻriladigan yoki qaytariladigan havo sarfidan koʻproq havo beriladi. Ortiqcha havo eshik tirqishlari va zich boʻlmagan joylar orqali qoʻshni xonalarga oqadi. Shu sababli bosimlar farqini belgilovchi ikkita asosiy omil mavjud:

• Sarflar farqi: Beriladigan va soʻriladigan havo oʻrtasidagi farq maqsadli bosimga koʻra hisoblanadi va doimiy saqlanadi.
• Xonaning germetikligi: Eshik, shift, yoritgichlar va tarmoqlar oʻtish joylaridagi tirqishlar qancha koʻp boʻlsa, bir xil bosim uchun shuncha koʻp havo talab etiladi.

Shu sababli bosim kaskadi faqat mexanik masala emas. Arxitektura detallari, eshik turlari va tarmoqlar oʻtish joylarining germetikligi ham natijaga bevosita taʼsir qiladi. Loyihalash bosqichida bu masalalarni arxitektura va elektr jamoalari bilan birga koʻrib chiqamiz.

Boshqaruv va monitoring

Bosim kun davomida barqaror qolishi uchun havo sarflari doimiy saqlanishi kerak. Filtrlar ifloslangani sari tizim qarshiligi ortadi va ventilyator sarfi kamayishga moyil boʻladi. Bu holat oʻzgaruvchan tezlikli ventilyatorlar va sarfni boshqarish elementlari bilan qoplanadi. Xonalar boʻyicha qoʻllaniladigan sarfni boshqarish damperlari beriladigan va soʻriladigan havo sarflarini belgilangan qiymatlarda ushlab turadi.

• Operatsiya zali va qoʻshni xonalar oʻrtasida bosimlar farqi oʻlchanadi.
• Bosim qiymatini zalga kirish joyidagi indikator panelida kuzatish mumkin.
• Qiymat belgilangan diapazondan chiqqanda, eshiklar ochilishi uchun mos kechikish vaqti bilan signal beriladi.
• Maʼlumotlar bino boshqaruv tizimiga uzatilib, qayd etiladi.

Operatsiya xonasi foydalanilmaydigan soatlarda energiyani tejash uchun sarflar kamaytirilishi mumkin. Bu holatda ham bosim yoʻnalishi saqlanishi kerak. Buning uchun kutish rejimida ham beriladigan va soʻriladigan havo sarflari oʻrtasidagi farq saqlanadigan boshqaruv ssenariysi tuziladi. Kutish rejimidan normal rejimga oʻtish vaqti ham ekspluatatsiya rejasiga muvofiq belgilanishi kerak.

Ishga tushirish, TAB va davriy nazorat

Bosim kaskadining qogʻozda toʻgʻri boʻlishi yetarli emas; u obyektda oʻlchanib tasdiqlanishi kerak. Ishga tushirish jarayonida xonalarning beriladigan va soʻriladigan havo sarflari oʻlchanadi, sarfni boshqarish elementlari sozlanadi va bosimlar farqi eshiklar yopiq holatda tekshiriladi. Bu ish sinov, sozlash va balanslash (TAB) jarayonining bir qismidir.

Kasalxonalarda bu tasdiqlash odatda kengroq validatsiya tarkibida boʻladi. HEPA filtrlarning germetiklik sinovlari, havo oqimini vizualizatsiya qilish, zarrachalarni sanash, harorat va namlik oʻlchovlari ham shu doirada baholanadi. Topshirishdan keyin filtrlarni almashtirish, taʼmirlash ishlari yoki uskunalar nosozligi bosim muvozanatini oʻzgartirishi mumkin. Shu sababli oʻlchovlarni davriy ravishda takrorlash tavsiya etiladi. Taʼmirlashdan keyin, ayniqsa shift, eshiklar yoki tarmoqlar oʻtish joylarida oʻzgarishlar qilingan boʻlsa, bosimlar farqini qayta oʻlchash yaxshi amaliyotdir.

Operatsiya xonasida toʻgʻri bosim kaskadi loyihalash, qurilish detallari, boshqaruv tizimi va obyektda bajariladigan oʻlchovlar birgalikda koʻrib chiqilganda taʼminlanadi. Ekura sifatida kasalxona va sogʻliqni saqlash obyektlarida konditsionerlash tizimlarini oʻrnatish, TAB va ishga tushirish bosqichlarida yordam bera olamiz.