Kapalı otoparklarda havalandırma iki iş yapar: her gün egzoz gazlarını dışarı atar, yangında ise dumanı tahliye ederek kaçış ve müdahale için görüş sağlar. Jet fan sistemleri bu iki görevi kanalsız olarak yerine getirir.
Bodrum katlardaki kapalı otoparklar, konut, ofis, alışveriş merkezi ve hastane projelerinin neredeyse tamamında yer alır. Doğal havalandırmanın yetmediği bu hacimlerde mekanik havalandırma hem sağlık hem de yangın güvenliği açısından zorunludur. Son yıllarda bu ihtiyaç için en yaygın çözüm, kanalsız jet fan sistemleridir.
Otopark havalandırması neden gerekli?
Araç egzozundan çıkan karbonmonoksit (CO) ve azot oksitler, kapalı bir hacimde kısa sürede sağlığa zararlı seviyelere ulaşabilir. Günlük işletmede havalandırmanın görevi bu gazları seyreltip dışarı atmaktır. Yangın anında ise görev değişir: duman ve sıcak gazlar kontrollü şekilde tahliye edilerek kullanıcıların otoparkı terk etmesi ve itfaiyenin yangına ulaşması için görüş sağlanır.
Yönetmelik ne diyor?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kapalı otoparklar için şu temel şartları getirir:
- Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda mekanik duman tahliye sistemi yapılması şarttır ve bu sistem saatte en az 10 hava değişimi sağlamalıdır.
- Alanı 600 m²'yi aşan kapalı otoparklarda otomatik yağmurlama (sprinkler) sistemi, yangın dolapları ve itfaiye su verme bağlantısı bulunmalıdır.
- Araçların asansörle alındığı kapalı otoparklarda doğal veya mekanik havalandırma yapılması şarttır.
- LPG'li araçların girebildiği otoparklarda havalandırma ve elektrik tesisatı kıvılcım güvenlikli (ex-proof) olmalı ve havalandırma gaz algılayıcıya bağlı çalışmalıdır.
Jet fan sistemi nasıl çalışır?
Geleneksel otopark havalandırmasında hava, tavan boyunca uzanan büyük kanallar ve menfezlerle emilir. Jet fan sisteminde ise kanal yoktur. Tavana asılan küçük, yüksek hızlı fanlar havaya itki verir ve otoparktaki havayı bir uçtan diğerine, egzoz şaftlarına doğru sürükler. Sistem üç ana parçadan oluşur:
- Jet fanlar: Tavana belirli aralıklarla yerleştirilir; havayı egzoz noktasına doğru yönlendirir.
- Egzoz fanları ve şaftlar: Sürüklenen kirli havayı veya dumanı bina dışına atar.
- Temiz hava girişi: Rampalar, temiz hava şaftları veya taze hava fanlarıyla atılan havanın yerine temiz hava girer. Temiz hava yolu yetersizse sistem tasarlandığı gibi çalışmaz.
Kanallı sisteme göre avantajları
- Tavan altında büyük kanallar olmadığı için kat yüksekliği korunur, kazı ve inşaat maliyeti azalır.
- Sprinkler, aydınlatma ve elektrik tesisatıyla çakışma sorunları büyük ölçüde ortadan kalkar.
- Otopark daha açık, aydınlık ve güvenli bir görünüme kavuşur.
- Fanlar ihtiyaca göre kademeli çalıştığı için enerji tüketimi düşer.
Günlük çalışma: CO kontrolü
Otoparkın farklı noktalarına yerleştirilen CO dedektörleri gaz seviyesini sürekli ölçer. Seviye düşükken fanlar kapalı ya da düşük devirde çalışır; yoğun saatlerde CO yükseldiğinde fanlar kademeli olarak hızlanır. Böylece otopark gün boyu tam kapasitede havalandırılmaz, gereksiz enerji harcanmaz ve fan gürültüsü azalır.
Yangın anında: duman kontrolü
Yangın algılama sisteminden sinyal geldiğinde havalandırma yangın senaryosuna geçer. Egzoz fanları tam kapasiteye çıkar, jet fanlar dumanı belirlenen yönde egzoz şaftlarına sürükler. Amaç, yangın bölgesinin dışında kalan alanları ve kaçış yollarını dumandan arındırmak ve itfaiyenin yangına temiz havanın geldiği taraftan yaklaşabilmesini sağlamaktır.
Bu nedenle yangın senaryosunda çalışan fanların yüksek sıcaklığa dayanıklı olması gerekir. Duman tahliyesinde kullanılan fanlar EN 12101-3 standardına göre sınıflandırılır ve projede istenen sıcaklık ve süre sınıfına (örneğin F300 veya F400) uygun seçilir. Fanları besleyen kabloların ve panoların da yangına dayanıklı olması, sistemin yangın anında çalışmaya devam edebilmesi için şarttır.
Tasarım ve CFD analizi
Jet fanların sayısı, yeri ve yönü elle yapılan hesapla bulunabilir; ancak otoparkın kolonları, kirişleri, rampaları ve bölümleri hava akışını önemli ölçüde etkiler. Bu yüzden özellikle büyük ve karmaşık otoparklarda CFD (hesaplamalı akışkanlar dinamiği) analizi ile hem günlük havalandırma hem de yangın senaryosu modellenir. Analiz; ölü bölgelerin kalıp kalmadığını, dumanın tahliye süresini ve kaçış yollarında görüş mesafesini gösterir. Yönetici kadromuzun metro projelerinde tünel ve istasyon havalandırması için yürüttüğü CFD çalışmalarından gelen tecrübeyi otopark projelerinde de kullanıyoruz.
Devreye alma ve test
Montaj tamamlandığında sistem hem günlük hem de yangın senaryosunda test edilmelidir. CO dedektörlerinin kalibrasyonu, fan kademelerinin otomasyonla doğru çalışması, yangın alarmından gelen sinyalle doğru fanların doğru yönde devreye girmesi ve temiz hava girişlerinin açık olması sahada tek tek doğrulanır. Test sonuçları, teslim dosyasının bir parçası olarak raporlanır.
Sonuç
İyi tasarlanmış bir jet fan sistemi, otoparkı her gün temiz tutar ve yangında hayat kurtarır. Ekura olarak otopark havalandırma ve duman tahliye sistemlerini projeden devreye almaya kadar uyguluyoruz. Jet fanlı bir bodrum otoparkın nasıl çalıştığını 3B Konut turunda görebilir, havalandırma sistemleri ve mekanik taahhüt hizmetlerimiz hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.
Projenizi konuşalım.
Keşif, teklif ya da teknik bir soru; ekibimiz projenizi dinleyip en doğru çözümü birlikte belirlesin.
