Yopiq avtoturargohda ventilyatsiya ikki vazifani bajaradi: har kuni chiqindi gazlarni chiqaradi, yongʻinda esa tutunni chiqarib, evakuatsiya va oʻt oʻchiruvchilar uchun koʻrinishni saqlaydi. Jet-fan tizimlari bu ikki vazifani kanalsiz bajaradi.
Yerosti yopiq avtoturargohlar deyarli har bir turar-joy, ofis, savdo markazi va shifoxona loyihasida bor. Tabiiy shamollatish yetarli boʻlmagan bu joylarda mexanik ventilyatsiya ham salomatlik, ham yongʻin xavfsizligi uchun zarur. Soʻnggi yillarda bu ehtiyoj uchun eng keng tarqalgan yechim kanalsiz jet-fan tizimlari boʻldi.
Avtoturargoh ventilyatsiyasi nima uchun kerak?
Avtomobil chiqindisidagi uglerod oksidi (CO) va azot oksidlari yopiq joyda tezda zararli darajaga yetishi mumkin. Kundalik ishlashda ventilyatsiya bu gazlarni suyultirib tashqariga chiqaradi. Yongʻinda esa vazifa oʻzgaradi: tutun va issiq gazlar boshqariladigan tarzda chiqariladi, shunda odamlar avtoturargohni tark eta oladi, oʻt oʻchiruvchilar esa yongʻin oʻchogʻiga yetib boradi.
Meʼyorlar nima deydi?
Turkiyaning Binolarni yongʻindan himoya qilish toʻgʻrisidagi nizomi yopiq avtoturargohlar uchun quyidagi asosiy talablarni belgilaydi:
- Umumiy maydoni 2000 m² dan ortiq yopiq avtoturargohlarda soatiga kamida 10 marta havo almashinuvini taʼminlaydigan mexanik tutun chiqarish tizimi boʻlishi shart.
- Maydoni 600 m² dan ortiq yopiq avtoturargohlarda avtomatik sprinkler tizimi, yongʻin kranlari va oʻt oʻchirish texnikasi ulanadigan quvur boʻlishi kerak.
- Avtomobillar lift bilan koʻtariladigan yopiq avtoturargohlarda tabiiy yoki mexanik ventilyatsiya shart.
- LPG avtomobillari kira oladigan avtoturargohlarda ventilyatsiya va elektr tizimi portlashdan himoyalangan (ex-proof) boʻlishi, ventilyatsiya esa gaz datchigiga ulangan boʻlishi kerak.
Jet-fan tizimi qanday ishlaydi?
An’anaviy avtoturargoh ventilyatsiyasida havo shift boʻylab oʻtgan katta kanallar va panjaralar orqali soʻriladi. Jet-fan tizimida kanal yoʻq. Shiftga osilgan kichik, yuqori tezlikli fanlar havoga turtki beradi va uni avtoturargohning bir uchidan ikkinchisiga, chiqarish shaxtalari tomon suradi. Tizim uchta asosiy qismdan iborat:
- Jet-fanlar: shiftga maʼlum oraliqda oʻrnatiladi va havoni chiqarish nuqtasiga yoʻnaltiradi.
- Chiqarish fanlari va shaxtalar: ifloslangan havo yoki tutunni bino tashqarisiga chiqaradi.
- Toza havo kirishi: rampalar, toza havo shaxtalari yoki taʼminot fanlari orqali chiqarilgan havo oʻrniga toza havo kiradi. Toza havo yoʻli yetarli boʻlmasa, tizim loyihadagidek ishlamaydi.
Kanalli tizimga nisbatan afzalliklari
- Shift ostida katta kanallar boʻlmagani uchun qavat balandligi saqlanadi, qazish va qurilish xarajatlari kamayadi.
- Sprinkler, yoritish va elektr tizimlari bilan toʻqnashuvlar deyarli yoʻqoladi.
- Avtoturargoh ochiqroq, yorugʻroq va xavfsizroq koʻrinadi.
- Fanlar ehtiyojga qarab bosqichma-bosqich ishlagani uchun energiya sarfi kamayadi.
Kundalik ishlash: CO nazorati
Avtoturargohning turli nuqtalariga oʻrnatilgan CO datchiklari gaz darajasini doimiy oʻlchaydi. Daraja past boʻlsa, fanlar oʻchiq yoki past tezlikda ishlaydi; gavjum soatlarda CO oshganda fanlar bosqichma-bosqich tezlashadi. Shu tariqa avtoturargoh kun boʻyi toʻliq quvvatda shamollatilmaydi, energiya behuda sarflanmaydi va shovqin kamayadi.
Yongʻinda: tutunni nazorat qilish
Yongʻin signalizatsiyasidan signal kelganda ventilyatsiya yongʻin ssenariysiga oʻtadi. Chiqarish fanlari toʻliq quvvatga chiqadi, jet-fanlar esa tutunni belgilangan yoʻnalishda chiqarish shaxtalariga suradi. Maqsad — yongʻin hududidan tashqaridagi joylarni va evakuatsiya yoʻllarini tutundan tozalash hamda oʻt oʻchiruvchilarga toza havo kelayotgan tomondan yaqinlashish imkonini berish.
Shuning uchun yongʻin ssenariysida ishlaydigan fanlar yuqori haroratga chidamli boʻlishi kerak. Tutun chiqarish fanlari EN 12101-3 standarti boʻyicha tasniflanadi va loyihada talab qilingan harorat va vaqt sinfiga (masalan, F300 yoki F400) mos tanlanadi. Fanlarni taʼminlovchi kabellar va shchitlar ham yongʻinga chidamli boʻlishi kerak, shunda tizim yongʻin paytida ishlashda davom etadi.
Loyihalash va CFD tahlili
Jet-fanlar soni, joyi va yoʻnalishini qoʻlda hisoblash bilan aniqlash mumkin, ammo avtoturargohdagi ustunlar, toʻsinlar, rampalar va boʻlimlar havo oqimiga kuchli taʼsir qiladi. Shu bois, ayniqsa katta va murakkab avtoturargohlarda, kundalik ventilyatsiya ham, yongʻin ssenariysi ham CFD (hisoblash gidrodinamikasi) tahlili bilan modellashtiriladi. Tahlil turgʻun zonalar qolgan-qolmaganini, tutunni chiqarish vaqtini va evakuatsiya yoʻllaridagi koʻrinishni koʻrsatadi. Rahbariyatimiz metro loyihalarida tunnel va bekat ventilyatsiyasi boʻyicha olib borgan CFD tadqiqotlaridan kelgan tajribani avtoturargoh loyihalarida ham qoʻllaymiz.
Ishga tushirish va sinovlar
Montaj tugagach, tizim kundalik va yongʻin ssenariylarida sinovdan oʻtkaziladi. CO datchiklarining kalibrovkasi, fan bosqichlarining avtomatika orqali toʻgʻri ishlashi, yongʻin signali kelganda kerakli fanlarning kerakli yoʻnalishda ishga tushishi va toza havo kirishlarining ochiqligi obyektda birma-bir tekshiriladi. Sinov natijalari topshirish hujjatlarining bir qismi sifatida rasmiylashtiriladi.
Xulosa
Yaxshi loyihalangan jet-fan tizimi avtoturargohni har kuni toza saqlaydi va yongʻinda hayot saqlab qoladi. Ekura avtoturargoh ventilyatsiyasi va tutun chiqarish tizimlarini loyihadan ishga tushirishgacha bajaradi. Jet-fanli yerosti avtoturargoh qanday ishlashini 3D turar-joy binasi turida koʻrishingiz, ventilyatsiya tizimlari va mexanik pudrat xizmatlarimiz haqida batafsil maʼlumot olishingiz mumkin.
Loyihangizni muhokama qilaylik.
Obyektni oʻrganish, taklif yoki texnik savol — jamoamiz loyihangizni tinglab, eng toʻgʻri yechimni siz bilan birga belgilaydi.
