Chiller seçiminde dikkat edilecek noktalar

Chiller, bir tesisin soğutma sisteminin kalbidir. Yanlış seçilen bir cihaz ya ihtiyacı karşılamaz ya da gereğinden büyük olduğu için verimsiz çalışır. Her iki durumda da işletme maliyeti yıllarca yükselir. Bu yazıda, sahada sık karşılaştığımız soruları ve seçim sürecinde dikkate aldığımız temel kriterleri özetliyoruz.

Doğru yükten başlamak

Seçimin ilk adımı, gerçek soğutma yükünü belirlemektir. Konfor uygulamalarında bina kabuğu, iç kazançlar ve taze hava yükü hesaplanır. Proses uygulamalarında ise makinaların ısı atımı, çalışma saatleri ve eş zamanlılık belirleyicidir. Mevcut bir tesiste cihaz yenileniyorsa, eski cihazın etiket değeri yerine ölçülmüş yük verileri esas alınmalıdır.

• Pik yük ile yıl içindeki yük dağılımını ayrı ayrı değerlendiriyoruz.
• Gelecekteki kapasite artışlarını, cihazı büyütmek yerine modüler yapıyla karşılamayı tercih ediyoruz.
• Kritik tesislerde yedeklilik (ör. N+1) ihtiyacını baştan netleştiriyoruz.
• Proses soğutmasında gerekli su sıcaklığını ve hassasiyetini proses sorumlusuyla birlikte belirliyoruz.

Aşırı büyük seçilen bir chiller, sık devreye girip çıkar. Bu durum hem kompresör ömrünü kısaltır hem de sıcaklık kontrolünü zorlaştırır.

Hava soğutmalı mı, su soğutmalı mı?

Hava soğutmalı chiller'lar kurulumu görece basit, soğutma kulesi ve kondenser suyu devresi gerektirmeyen çözümlerdir. Su soğutmalı chiller'lar ise genellikle daha yüksek verimle çalışır. Ancak soğutma kulesi, su şartlandırma ve ek bakım ihtiyacı getirir. Karar verirken şu konulara bakıyoruz:

• Kapasite büyüklüğü ve yıllık çalışma saati
• Çatı veya saha alanı, statik taşıma kapasitesi
• Su temini, su kalitesi ve su arıtma imkânı
• Bakım ekibinin yetkinliği ve tesisin işletme yapısı

Yıl boyu soğutma ihtiyacı olan tesislerde serbest soğutma (free cooling) seçeneği de değerlendirilmelidir. Dış hava sıcaklığı düşük olduğunda kompresör yükü azalır ve önemli bir enerji tasarrufu potansiyeli oluşur.

Nominal verim değil, kısmi yük verimi

Bir chiller yılın büyük bölümünde tam yükte çalışmaz. Bu nedenle yalnızca nominal EER değerine bakmak yanıltıcı olabilir. Mevsimsel ve kısmi yük verimini gösteren değerler (ör. SEER veya IPLV gibi göstergeler) karşılaştırmada daha anlamlı bir tablo sunar. Kataloglarda verilen performans değerlerinin bağımsız olarak doğrulanmış olması da önemlidir; Eurovent gibi sertifikasyon programları bu açıdan bir referans olarak dikkate alınabilir.

Kompresör tipi de kısmi yük davranışını etkiler. Scroll, vidalı ve santrifüj kompresörlerin her birinin uygun olduğu kapasite aralıkları farklıdır. Değişken hızlı sürücüler kısmi yükte verimi genellikle iyileştirir. Seçimde, farklı tiplerin tesisin yük profili üzerindeki yıllık enerji tüketimini karşılaştırmak en sağlıklı yoldur.

Hidrolik yapı ve soğutucu akışkan

Chiller tek başına değil, bağlı olduğu hidrolik sistemle birlikte çalışır. Sahadaki pek çok sorun, cihazdan değil hidrolik tasarımdan kaynaklanır. Bu nedenle şu konuları seçim aşamasında ele alıyoruz:

• Sabit debili, değişken debili veya primer-sekonder sistem tercihi
• Üreticinin izin verdiği minimum evaporatör debisi
• Kararlı çalışma için gerekli sistem su hacmi ve gerekirse denge tankı
• Donma riski olan uygulamalarda glikol kullanımı ve buna bağlı kapasite düzeltmesi

Soğutucu akışkan seçimi de uzun vadeli bir karardır. F-gaz düzenlemeleri, yüksek küresel ısınma potansiyeline (GWP) sahip akışkanların kullanımını kademeli olarak kısıtlamaktadır. Yeni yatırımlarda düşük GWP'li akışkanlarla çalışan cihazları ve bu akışkanların servis koşullarını, yürürlükteki mevzuatı dikkate alarak değerlendirmek gerekir.

Yerleşim, ses ve bakım erişimi

Cihazın nereye konacağı, verimi ve bakım kolaylığını doğrudan etkiler. Hava soğutmalı cihazlarda sıcak hava geri emişi kapasite kaybına yol açar. Bu yüzden çevre duvarlar ve komşu cihazlarla mesafeler üretici önerilerine göre planlanmalıdır. Yerleşim alanının yakınında konut veya ofis varsa ses seviyesi ayrıca incelenmelidir.

Kompresör, eşanjör ve kontrol panosuna servis erişimi bırakılmalıdır. Titreşim izolasyonu ve esnek bağlantılar, yapıya iletilen titreşimi azaltır. Chiller'ın bina otomasyon sistemiyle haberleşmesi ise uzaktan izleme ve arıza takibi için büyük kolaylık sağlar.

Teklifleri karşılaştırırken

Farklı tekliflerin yalnızca fiyat üzerinden karşılaştırılması, sonradan sürprizlere yol açabilir. Tekliflerin aynı koşullarda hazırlanıp hazırlanmadığını kontrol etmek gerekir. Bu aşamada şu sorulara cevap arıyoruz:

• Kapasite değerleri aynı su giriş-çıkış sıcaklıkları ve aynı dış hava tasarım sıcaklığı için mi verilmiş?
• Glikol kullanılacaksa kapasite ve verim değerleri buna göre düzeltilmiş mi?
• Pompa, denge tankı, akış anahtarı ve haberleşme kartı gibi aksesuarlar kapsama dahil mi?
• Devreye alma, yedek parça temini ve servis desteği nasıl sağlanacak?

İlk yatırım bedeli ile birlikte cihazın ömrü boyunca harcayacağı enerji ve bakım maliyeti de değerlendirilmelidir. Çoğu zaman toplam maliyet içinde işletme giderlerinin payı belirleyicidir.

Chiller seçimi; yük hesabı, cihaz tipi, hidrolik sistem ve işletme koşulları birlikte ele alındığında sağlıklı sonuç verir. Kurulumdan sonra yapılan test, ayar ve dengeleme ise seçilen cihazın tasarlanan performansla çalışmasını doğrular. Ekura olarak tesisinizin ihtiyaç analizinden devreye almaya kadar bu süreçte destek verebiliriz.